Johann Gottlieb Fichte: Ὁ Ἰδεαλιστὴς πρόδρομος τῆς σύγχρονης Ἐθνικιστικῆς κοσμοθέασης!

 Ὁ Johann Gottlieb Fichte ἦταν Γερμανὸς φιλόσοφος ὁ ὁποῖος γεννήθηκε στὴν Ἄνω Λουσατία στὶς 19 Μαΐου τοῦ 1762 καὶ ἀπεβίωσε στὶς 27 Ἰανουαρίου τοῦ 1814 στὸ Βερολῖνο. Ὑπῆρξε ἡ ἱδρυτικὴ μορφὴ τοῦ φιλοσοφικοῦ κινήματος ποὺ ἔμεινε γνωστὸ ὡς Γερμανικὸς Ἰδεαλισμός, ὁ ὁποῖος ἀναπτύχθηκε ἀπό τα, θεωρητικοῦ καὶ ἠθικοῦ περιεχομένου, κείμενα τοῦ Immanuel Kant. Ἡ σκέψη του στράφηκε πρὸς τὴν κατεύθυνση τοῦ ρομαντικοῦ ἰδεαλισμοῦ, ἐνῷ μέσῳ τῶν φιλοσοφικῶν του τοποθετήσεων κατόρθωσε νὰ γεφυρώσει τὶς ἰδέες ποὺ ἀνέπτυξε ὁ Kant, ἀπὸ τὸν ὁποῖο καὶ ἐμπνεύστηκε σημαντικά, μὲ τὶς ἀντιλήψεις τοῦ Γερμανοῦ ἰδεαλιστῆ Hegel. Δίδαξε φιλοσοφία στὰ πανεπιστήμια τῆς Jena, τοῦ Königsberg καὶ τῆς Κοπεγχάγης, καθὼς καὶ στὸ πανεπιστήμιο τοῦ Βερολίνου ἀπὸ τὸ 1810. Ἡ συνεισφορά του ἦταν ἀξιοσημείωτη, ἐξ αἰτίας τῶν ἐνοράσεών του γιὰ τὴν φύση τῆς «αὐτοσυνείδησης» ἢ ἀλλιῶς τῆς «ἀντίληψης τοῦ ἑαυτοῦ», ἐνῷ ἀσχολήθηκε παράλληλα μὲ τὸ ζήτημα τῆς ὑποκειμενικότητος καὶ τῆς συνείδησης γενικότερα. Προέβη στὴν συγγραφὴ ἔργων μὲ περιεχόμενο τὴν πολιτικὴ φιλοσοφία, ἐνῷ θεωρεῖται ἕνας ἀπὸ τοὺς «πατέρες» τῆς πολιτικῆς θεωρίας τοῦ Ἐθνικισμοῦ, ἰδίως εἰς ὅτι ἀφορᾶ τὸ ζήτημα του, τρόπον τινά, «δικαιώματος» τοῦ αὐτοπροσδιορισμοῦ. 

Πράγματι ὁ Fichte ὑπῆρξε ἔνθερμος Ἐθνικιστής, συμβάλλοντας μὲ τὸ ἔργο καὶ τὸν στοχασμό του στὴν ἀφύπνιση τοῦ γερμανικοῦ λαοῦ ἀπὸ τὸν γαλλικὸ ζυγό. Μὲ τὸν ἀγῶνα του, ὁ Fichte ἔχει καταστεῖ ἔναγνήσιό σύμβολο, ἀλλὰ καὶ πρόδρομος τοῦ γερμανικοῦ ἐθνικισμοῦ. Προσλαμβάνοντας τὰ ἱστορικὰ ἐρεθίσματα τῆς ἐποχῆς του, προσπάθησε νὰ διαμορφώσει μιὰ θεμελιώδη «μεγάλη ἰδέα» γιὰ τὸ γερμανικὸ ἔθνος, ἀπέναντι στὴν στρατηγικὴ ἢ στρατιωτικὴ διαπερατότητα τοῦ γερμανικοῦ χώρου ἀπὸ τοὺς ναπολεόντειους ἢ τοὺς ἄλλους στρατούς, καὶ τὸ πράγματι πολύπαθο τῶν γερμανικῶν ἐδαφῶν. Ἔτσι, εἰσήγαγε τὴν ἰδέα τῆς «ὑπεροχῆς», ἀναφερόμενος σὲ μιὰ πνευματικὴ ὑπεροχή, ὡς τὸ ἀναγκαῖο συστατικὸ τοῦ προτεινόμενου ἀπὸ αὐτὸν ὀραματικοῦ ρόλου τοῦ ἔθνους του, ποὺ θὰ βασιζόταν σὲ μιὰ διαδικασία ἑνοποίησης. Τὸ κίνημα τοῦ Διαφωτισμοῦ εἶχε ἐπιβάλλει τὸν κοσμοπολιτισμὸ στὴν γερμανικὴ διανόηση τοῦ 18ου αἰῶνα, ἀλλὰ τὸ κίνημα τοῦ Ρομαντισμοῦ ἦρθε νὰ δώσειώθησή πρὸς μιὰ νέα ἀναζήτηση ἑνὸς κοινοῦ ἀρχέγονου πνεύματος ὅλων τῶν γερμανικῶν λαῶν, στοχεύοντας συγχρόνως στὴν καθαγίαση τῆς λαϊκῆς παράδοσης. Τὸ κίνημα αὐτὸ ἐπέφερε πολλοὺς καρπούς, φανερώνοντας ὅτι τὸ μεγαλεῖο ἑνὸς Ἔθνους ἔγκειται στὸν χαρακτῆρα καὶ στὸν λαϊκὸ πολιτισμὸ ποὺ ἐκεῖνο φέρει, στοιχεῖα ἄσχετα πολλὲς φορὲς ἀπὸ τὴν πολιτική του μοῖρα. Ὡστόσο ἡ γερμανικὴ διανόηση συνέχιζε νὰ παραμένει οὐσιωδῶς κοσμοπολίτικη, παρὰ τὴν ἀναφορὰ στὶς «μεγάλες ρίζες». 

Ἐν τούτοις, τὸ ἀποφασιστικὸ σημεῖο ποὺ ἄλλαξε τὴν μοῖρα τῶν γερμανικῶν, καὶ ὄχι μόνο, πραγμάτων, ὑπῆρξε ἡ μάχη της Ἰένας τὸν Ὀκτώβριο τοῦ 1806, ὅπου ὁ Ναπολέων συνέτριψε τοὺς Πρώσους. Ἐπακολούθησε ἡ διάλυση, καθὼς ἀπὸ τὴν πλευρὰ τῶν ἡττημένων ἀπωλέσθησαν τὸ Ἀννόβερο, ἡ Βεστφαλία καὶ ἡ Πολωνία, καὶ ἀμέσως μετὰ ἦρθε ἡ ταπείνωση. Τότε ὅμως, ἀνάμεσα στὰ ἐρείπια φάνηκε ἕνας ἄνθρωπος ποὺ κατόρθωσε νὰ μετατρέψει τὴν ἧττα αὐτὴ σὲ ἡμέρα γεννήσεως τοῦ γερμανικοῦ ἐθνικισμοῦκαι τοῦ νέου πνεύματος. Πρόκειται γιὰ τὸν Johann Gottlieb Fichte, ὁ ὁποῖος τὸν χειμῶνα τοῦ ἑπόμενου ἔτους ἐκφώνησε στὸ Βερολῖνο, παρουσία καὶ Γάλλων κατασκόπων, τοὺς περίφημους «Λόγους πρὸς τὸ Γερμανικὸ Ἔθνος». Πρόκειται γιὰ ἕνα ἱστορικὸ βῆμα, καθὼς ἀπευθύνθηκε πρὸς τὸ ἕνα καὶ ἑνιαῖο γερμανικὸ ἔθνος, ἐπιβάλλοντας στὸ κοινό του μὲ αὐτὸν τὸν τρόπο τὴν πεποίθηση ὅτι ἡ Γερμανία εἶναι μιά, ὅτι πρέπει αὐτονόητα νὰ εἶναι ἕνα ἑνιαῖο κράτος, καὶ ὅτι ἐὰν δὲν εἶναι τὸ ὀφείλει στὶς ραδιουργίες τῶν ἐχθρῶν της, τῶν σκοτεινῶν δυνάμεων. Ταυτόχρονα, προέβη στὴν ἐνεργὸ διεκδίκηση τῶν ὑποκειμενικῶν δικαιωμάτων τοῦ ἀνθρώπου ἀπέναντι στὸ κράτος, τὸ ὁποῖο ὑποστήριζε ὅτι ὄφειλε νὰ διανέμει τόσο τὰ ἀγαθά, ὅσο καὶ τὶς κοινωνικές του δραστηριότητες στὸν λαό. 

Ἡ Πολιτικὴ σκέψη τοῦ Fichte 

Ἡ πολιτικὴ σκέψη τοῦ ρομαντικοῦ στοχαστῆ ἔχει πολὺ μεγάλη σημασία, καθὼς ἀποκαλύπτει τὸν τρόπο μὲ τὸν ὁποῖον θέλησε νὰ σώσει τὸ Γερμανικὸ Ἔθνος. Τὸ ἐπίτευγμά του ἔγκειται στὸ γεγονὸς ὅτι «ὑποχρέωσε» τὴν γερμανικὴ ἐλὶτ νὰ ἐγκαταλείψει ἀμέσως τὸν κοσμοπολιτισμό της καὶ νὰ αἰσθανθεῖ αὐτὸ ποὺ εἶναι, δηλαδὴ γερμανική, ὁδηγῶντας την ἔτσι νὰ μιλήσει γιὰ τὴν ἄρρηκτη ἑνότητα τοῦ γερμανικοῦ λαοῦ, γιὰ τὴν ἀρχέγονη ἐσωτερικότητά του, καὶ τὴν εἰδική του ἀποστολὴ ἐντὸς τῆς ἱστορίας, κάτι ποὺ κατὰ τὸν φιλόσοφο πρέπει νὰ ἰσχύει γιὰ κάθε ἔθνος. 

Στὸ σημεῖο αὐτὸ ἀξίζει νὰ ἐπισημανθεῖ ὅτι ἡ ἵδρυση τοῦ νεοελληνικοῦ κράτους πραγματοποιήθηκε βασιζόμενη στὶς διακηρύξεις τοῦ Fichte περὶ τοῦ «Δικαίου τοῦ Αἵματος», ἐνῷ ἡ ἄποψή του ὅτι «Ἡ ζωὴ τοῦ ἀτόμου δὲν ὑπάρχει, καθότι δὲν ἔχει καμία ἀξία ἀπὸ μόνη της καὶ πρέπει νὰ βυθιστεῖ στὸ τίποτα, ἐνῷ ἀντίθετα μόνο ἡ Φυλὴ ὑπάρχει καὶ μόνο αὐτὴ πρέπει νὰ θεωρεῖται ὅτι πραγματικὰ ζεῖ», εἶναι πολὺ χαρακτηριστικὴ τόσο τῆς κοσμοθέασης, ὅσο καὶ τῶν πολιτικῶν του πεποιθήσεων, καθὼς μέσα ἀπὸ αὐτὴν ἐκφράζει μὲ ἰδιαίτερη σαφήνεια τὴν σχέση μεταξὺ τοῦ ἀτόμου καὶ τῆς φυλῆς. Ἡ φυλὴ εἶναι ἡ μόνη ποὺ ζεῖ αἰώνια, ἐνῷ τὰ ἄτομα ἀποτελοῦν στιγμιαῖες ἐκφάνσεις της ποὺ θὰ παρέλθουν. Αὐτὸ σημαίνει πὼς τὸ ἄτομο ὀφείλει νὰ ζεῖ γιὰ τὴν φυλή του καὶ ὄχι νὰ δρᾶ ἐγωιστικά, τὸ ὀφείλει ὡς ἕνας ἀναπόσπαστος κρίκος στὴν ἁλυσίδα τῶν γενεῶν, γεγονὸς τὸ ὁποῖο αὐτομάτως συνεπάγεται τὴν σύνδεσή του μὲ ἀνώτερες ἀξίες καὶ ἰδανικά, ὅπως εἶναι ἡ φιλοπατρία, ἡ γενναιότητα καὶ ἡ αὐτοθυσία. 

Ἐπιπλέον, ἀξιομνημόνευτη ὑπῆρξε ἡ πραγματεία του μὲ τίτλο «Τὸ Κλειστὸ Ἐμπορικὸ Κράτος» (Der geschlossene Handelsstaat). Τὸ ἔργο αὐτὸ κατάφερε ἀπὸ πολὺ νωρὶς νὰ ἐμφυσήσει στὸν Γερμανικὸ Ἰδεαλισμὸ τὴν ἀντίθεση στὸν ἀναδυμένο καπιταλισμό. Ὁ Fichte ἀντιτάχθηκε στὴν ἔννοια τῆς «ἐλεύθερης ἀγορᾶς» καὶ ὑποστήριξε τὴν ἀνάγκη γιὰ τὴν αὐστηρότερη, καθαρὰ συντεχνιακὴ ρύθμιση τῆς βιομηχανίας. Διέβλεψε, ἐπίσης, τὴν ἀκατάπαυστη καὶ καταστροφικὴ ἐπιβολὴ ἐπίπλαστων ἀναγκῶν ποὺ προκαλεῖ ἡ καπιταλιστικὴ «ἀνάπτυξη» προκειμένου νὰ ἐπιβιώσει. Ὡς μόνη λύση ἀντέταξε τὴν διάσπαση τῆς προβλεπόμενης παγκοσμιοποίησης ἀπὸ κρατικὲς οἰκονομίες, κατὰ τὸ δυνατὸν αὐτάρκεις, ποὺ θὰ μποροῦν νὰ ρυθμίζουν αὐτόνομα τὶς ἀνάγκες τους καὶ τὶς ἐσωτερικὲς οἰκονομικὲς σχέσεις. 

Ἡ Ἠθικὴ τοῦ Fichte 

Ὁ Fichte ὑποστηρίζει πὼς «Τὸ ποιά φιλοσοφία ἀσπάζεται ἕνας ἄνθρωπος, ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸ εἶδος τοῦ ἀνθρώπου». Αὐτὸ δὲν σημαίνει ἡ φιλοσοφία εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς ἀτομικῆς φύσης τοῦ ἀνθρώπου, ἢ ὅτι ὁ ἄνθρωπος διαλέγει τὴν φιλοσοφία μὲ βάση τὴν ἰδιοσυγκρασία του. Ἀντιθέτως, σημαίνει ὅτι ὑπάρχει μόνο μία ἀληθινὴ φιλοσοφία, συγκεκριμένα αὐτὴ ποὺ συμφωνεῖ μὲ τὸν ἠθικὸ λόγο. Συνεπῶς, ὁ ἄνθρωπος, ἐπιλέγοντας τὴν φιλοσοφία του φανερώνει τὸ ποιόν του. 

Ὁ Γερμανὸς στοχαστὴς ταύτισε τὴν ἴδια τήν ἠθικὴ τάξη τῆς πραγματικότητας μὲ μία ἀπρόσωπη θεότητα, μὲ συνέπεια τὴν ἐπικράτηση τοῦ Λόγου ἐπὶ τῶν ἐνστίκτων. Ὁ ἠθικὸς νόμος κυβερνᾶ τὴν βούληση, ὅσο καὶ τὸν σκεπτόμενο νοῦ (νόηση) καὶ ἑπομένως ὑπαγορεύει τὴν ἀληθινὴ φιλοσοφία. Δὲν εἶναι ἁπλᾶ καὶ μόνο θέμα ἐπιστήμης, ἀλλὰ ἐπίσης, καὶ μάλιστα πρωτίστως, θέμα συνείδησης ὅταν ὁ ἄνθρωπος ἀποφασίζει γιὰ τὴν ἀνώτατη ἀρχὴ τῆς φιλοσοφίας του. Μόνο ὑπακούοντας στὸν ἠθικὸ νόμο καὶ στὴν ἐπιταγὴ τοῦ ἠθικοῦ λόγου, μπορεῖ ὁ ἄνθρωπος νὰ φθάσει στὴν θεώρηση τῆς ἀλήθειας καὶ νὰ γίνει πραγματικὰ ἐλεύθερος. 

«Ὁ προορισμός σου δὲν εἶναι ἁπλῶς νὰ γνωρίζεις, ἀλλὰ νὰ δρᾶς σύμφωνα μὲ αὐτὸ ποὺ γνωρίζεις. Νά... αὐτὸ ποὺ μιὰ φωνὴ ἰσχυρὴ μὲ κάνει νὰ ἀκούω στὸ βάθος τῆς ψυχῆς μου, ἀπὸ τότε ποὺ προσηλώνομαι συνεχῶς καὶ παρατηρῶ τὸν ἴδιο τόν ἑαυτό μου. Καθόλου δὲν ὑπάρχεις γιὰ νὰ παρατηρεῖς καὶ νὰ θεωρεῖς τὸν ἴδιο τόν ἑαυτό σου χωρὶς νὰ δρᾶς, οὔτε γιὰ νὰ σκέπτεσαι πάνω στὰ εὐσεβῆ σου αἰσθήματα, ὄχι, ὑπάρχεις γιὰ νὰ δρᾶς.» 

Ὁ μέσος σύγχρονος ἄνθρωπος, κρίνει τὸν κόσμο μόνο ἀπὸ τὸ ἄμεσο καὶ περιορισμένο περιβάλλον του, τὶς πρόσκαιρες συνθῆκες καὶ τὸ ἐπιβεβλημένο δόγμα (πολιτικό, ψευδο-θρησκευτικό, ἢ ἁπλᾶ «πολιτιστικό»). Φυσικὰ αὐτὸ ἦταν καὶ τὸ ζητούμενο τῆς πτωτικῆς Νέας Τάξης, ἡ ὁποία ἔχει πάρει τὶς τύχες τοῦ κόσμου στὰ χέρια της ἐδῶ καὶ αἰῶνες. Τὸ πρότυπο τοῦ «ἀνθρώπου» τοῦ νεωτερικοῦ κόσμου ὑποτάσσεται σὲ μιὰ διαστροφὴ τῶν ἐνστίκτων του καὶ στερεῖται προληπτικὰ ἀκόμα καὶ τῆς ἱκανότητας νὰ «θεωρεῖ τὸν ἴδιο τόν ἑαυτό του». Ἐλέγχοντας τὰ βασικὰ ἔνστικτα τῶν πληθυσμῶν, κτυποῦν τὴν κυριαρχία τοῦ λόγου καὶ ἑπομένως προλαμβάνουν κάθε (ἀντι-)δράση. 

Ὡς Χρυσαυγίτες, προορισμός μας εἶναι νὰ γκρεμίσουμε αὐτὴ τὴν φυλακὴ τοῦ πνεύματος. Τοῦτο, μᾶς βεβαιώνει ὁ Fichte, δὲν μπορεῖ νὰ συμβεῖ ἁπλᾶ γνωρίζοντας καὶ ἀναλύοντας «εὐσεβῆ αἰσθήματα» (στάδιο στὸ ὅποιο πολλοὶ προσκολλῶνται βολικά), ἀλλὰ προχωρῶντας στὴν ἐνσυνείδητη δράση. 

Μέτωπο Νεολαίας – Τομέας Ἰδεολογίας 

ΧΡΥΣΗ ΑΥΓΗ 

https://xrisiavgi.com/2026/02/13/08/168994/