Γρηγόρης Αὐξεντίου: Ὄρθιος μέχρι τέλους!

 Ὁ ὑπαρχηγὸς τῆς ΕΟΚΑ Γρηγόρης Αὐξεντίου ὑπῆρξε ἡ προσωποποίηση τῆς πολεμικῆς ἀρετῆς, ἕνα γενναῖο πρότυπο μαχητὴ ὁ ὁποῖος θυσιάστηκε στὸν βὼμὸ τῆς ἐλευθερίας τῆς Πατρίδος. Γεννήθηκε στὶς 22 Φεβρουαρίου τοῦ 1928 στὸ χωριὸ Λύση, τὸ ὁποῖο βρίσκεται ἀνάμεσα στὴν Λευκωσία καὶ τὴν Ἀμμόχωστο. Μετὰ τὴν ἀποφοίτηση τοῦ ἀπὸ τὸ Γυμνάσιο τῆς Ἀμμοχώστου βρέθηκε στὴν Ἀθήνα τὸ 1949 μὲ σκὸπὸ νὰ σπουδάσει στὴν Στρατιωτικὴ Σχὸλὴ Εὐελπίδων. Ἂν καὶ δὲν ἐπέτυχε στὶς ἐξετάσεις, κατατάχθηκε στὸν Ἑλληνικὸ Στρὰτὸ καὶ πέρασε ἀπὸ τὴν Σχόλὴ Ἐφέδρων Ἀξιωματικῶν Πεζικοῦ. Παράλληλα τὸν ἐνδιέφερε πὸλὺ καὶ ἡ φιλολογία, τὴν ὁποία μελετοῦσε προκειμένου νὰ εἰσαχθεῖ στὴν Φιλοσοφικὴ Σχόλὴ Ἀθηνῶν. 

Ἀπολύθηκε ἀπὸ τὸν στρὰτὸ ὡς Ἔφεδρος Ἀνθυπολοχαγὸς Πεζικοῦ ἔχοντας ὑπηρετήσει στὰ ἑλληνοβουλγαρικὰ σύνορα. Μετὰ τὸ τέλος τῆς θητείας του ἐπέστρεψε στὴν Κύπρο τὸν Μάρτιο τοῦ 1953. Ἡ μετέπειτα ζωή του, οἱ περιπέτειες του, ἡ δράση του, τὰ ὁράματα του, ὁ θάνατος του, ὅλα φαίνονται νὰ ἔχουν τὸ στοιχεῖο τοῦ ἀπροσδόκητου, τοῦ μοναδικοῦ. Ὁ ὑπαρχηγὸς τοῦ ἔνοπλου ἀντιαποικιακοῦ κινήματος τῆς Κύπρου ἦταν προορισμένος ἀπὸ τὴν ἀρχὴ τῆς ζωῆς του νὰ πεθάνει στὴν πάλη τῆς Ἐλευθερίας. 

Ὡς τὴν ἔναρξη τοῦ ἀγῶνα ὁ Γρηγόρης Αὐξεντίου, ἐφαρμόζοντας τὶς ἐντολὲς τοῦ Ἀρχηγοῦ Γεωργίου Γρίβα, συγκρότησε καὶ ἐκπαίδευσε τὶς ὁμάδες κρούσης τοῦ Τομέα Ἀμμοχώστου. Ὅπὼς ὅριζαν οἱ προσταγὲς τῆς ὀργάνωσης γιὰ λόγους προστασίας, ὁ Αὐξεντίου ἔλαβε τὸ ψευδώνυμο «Ζῆδρος» μὲ τὸ ὁποῖο καὶ πέρασε στὴν ἱστορία, εἰς μνήμην τοῦ ὁμώνυμου Μακεδόνα ἀρματολοῦ τοῦ Ὀλύμπου καὶ τῆς Πίνδου, Πάνου Ζήδρου. Ἤδη ἀπὸ τὶς ἀρχὲς τοῦ ἀγῶνα ἡ ὁμάδα του Αὐξεντίου ἐκτέλεσε πὸλλὲς ἀποστολὲς προσβολῆς καὶ καταστροφῆς βρετανικῶν στόχων. Ὁ Γρηγόρης Αὐξεντίου ὑπῆρξε, ἀπὸ τὴν πρώτη κι ὅλας νύχτα τῆς δράσεως του,ο πρῶτος καταζητούμενος ἀπὸ τὶς κατοχικὲς ἀρχὲς ἀγωνιστὴς τῆς ΕΟΚΑ. Ἐν μὲσῳ μαχῶν καὶ καταδιώξεων, νυμφεύθηκε τὴν ἐκλεκτὴ τῆς καρδιᾶς τοῦ Βασιλικὴ Παναγῆ, τὸν Ἰοὔνιο τοῦ ἴδιου ἔτους. Τὸ μυστήριο τελέστηκε ὑπὸ ἄκρα μυστικότητα, μὲ μὶὰ διμοιρία συναγωνιστῶν νὰ ἔχει ἀκροβολισθεῖ στὰ τριακόσια μέτρα περιμετρικὰ τῆς μονῆς, δημιουργῶντας ἀσπίδα ἀσφαλείας. 

Στὸ τέλος τοῦ ἔτους ὁ Αὐξεντίου, κατόπιν ἐντολῆς τοῦ Ἀρχηγοῦ, μετέφερε τὴν δράση του στὸὺς πρόποδες τοῦ Τροόδους. Στὶς ἀρχὲς Δεκεμβρίου τοῦ 1955 προσέβαλε καὶ ἀνατίναξε τὸν ἠλεκτρικὸ ὑποσταθμὸ στὸ χωριὸ Καρβουνάς, ὅπου τροφοδοτεῖτο μὲ ρεῦμα ἡ εὐρύτερη περιοχὴ καθὼς καὶ οἱ βρετανικὲς δυνάμεις πὸὺ ἐνέδρευαν στὶς Πλάτρες. Ἀμέσως μετὰ ἀπὸ μὶὰ περιπέτεια ὑγείας τὴν ὁποία βίωσε στὴν Λεμεσό, κατέφυγε στὸ Μοναστήρι του Μαχαιρά, ὅπου γιὰ λόγους ἀσφαλείας μεταμφιέστηκε σὲ μοναχό. Λίγες ἡμέρες ἀργότερα, βρετανικὸ ἀπόσπασμα ἑκατὸν εἴκοσι ἀνδρῶν εἰσέβαλε στὴν μὸνὴ καὶ ἀνέκρινε τὸὺς μοναχούς, συμπεριλαμβανομένου καὶ τοῦ Αὐξεντίου, ὁ ὁποῖος τὸὺς ἀντιμετώπισε μὲ ἀπόλυτη ψυχραιμία δίχως νὰ προδώσει τὴν ταυτότητα του. 

Τὸ καλοκαίρι τοῦ 1956 ὁ ἀγωνιστὴς τὸ πέρασε κρυμμένος στὸ ὀρεινὸ χωριὸ Ἀγρός, καθὼς λὸγῳ τοῦ χειρουργείου στὸ ὁποῖο εἶχε ὑποβληθεῖ δὲν ἦταν ἀκόμα σὲ θέση γιὰ πλήρη δράση. Στὶς ἀρχὲς τοῦ φθινοπώρου ἐπέστρεψε ἐνεργὰ μὲ ἕνα σχέδιο ἐκτεταμένων δολιοφθορὼν τὸ ὁποῖο περιελάμβανε μεταξὺ ἄλλων ἐπιθέσεις σὲ ἀστυνομικοὺς σταθμούς, ἀνατινάξεις ὁδικῶν ἀρτηριῶν στὸ Τρόοδος καὶ χτυπήματα σὲ σταθμοὺς ἠλεκτρικοῦ ρεύματος. Κατὰ τὸ πρῶτο τρίμηνο τοῦ 1957 ἡ ὁμάδα του καὶ ὁ ἴδιος καταδιώκονταν συνεχῶς, ὕστερα ἀπὸ ἀλλεπάλληλες προδοσίες. Ἦτὰν προφᾶνὲς πὼς ὑπῆρχαν διαρροὲς ἀπὸ ρουφιάνους οἱ ὁποῖοι κατέδιδαν τὶς κινήσεις τοῦ Γρηγόρη Αὐξεντίου καὶ τῶν συμμαχητῶν του. Γιὰ λόγους εὐελιξίας ὁ Αὐξεντίου διέσπασε τὴν ὁμάδα σὲ τρεῖς μικρότερες, ἐνῷ ὁ ἴδιος κράτησε κοντά του ἐλάχιστους ἄνδρες περιπλανώμενος στὴν περιοχὴ γύρω ἀπὸ τὸ μοναστήρι του Μαχαιρά. Σὲ ἀπόσταση ἀπὸ τὸ μοναστήρι ἑνὸς χιλιομέτρου περίπου, κατασκεύασε ἕνα νέο κρησφύγετο, κὰλὰ καμουφλαρισμένο σὲ βουνοπλαγιά. Ἡ ἰσχυρή του διαίσθηση τὸν προειδοποίησε γιὰ τὸ ἐπερχόμενο τέλος του, πὸὺ ἔμελλε νὰ εἶναι ἡρωικὸ καὶ ἀντάξιο τῆς δράσης του. 

Ξημερώνοντας ἡ πρώτη ἡμέρα τοῦ Μαρτίου τὸ 1957, ὕστερα ἀπὸ προδοσία βρετανικὲς δυνάμεις εἰσέβαλαν ἐκ νέου στὸ Μοναστήρι του Μαχαιρά. Ἀφοῦ χτύπησαν καὶ κακοποίησαν τὸὺς μοναχούς, ἐρεύνησαν ὅλη τὴν μὸνὴ ἀκόμα καὶ κάτω ἀπὸ τὴν Ἁγία Τράπεζα. Οἱ ἔρευνες κράτησαν δὺὸ ὁλόκληρες ἡμέρες ἀκόμα καὶ ἀπὸ ἀέρος ὅπου ἐπιτηροῦσαν δὺὸ ἑλικόπτερα γύρω ἀπὸ τὴν περιοχή. Ὁ Αὐξεντίου καὶ ἡ ὁμάδα του παρακολουθοῦσαν τὶς κινήσεις τῶν κατοχικῶν ἀρχῶν ἀπὸ τὸ κρησφύγετο τους. Στὶς 3 Μαρτίου ὅλα ἔδειχναν ὅτι οἱ βρετανοὶ ἦταν ἕτοιμοι νὰ ὑποχωρήσουν, ὅταν ἔπειτα ἀπὸ βασανιστήρια, ὁ ἀγωγιάτης τῆς μονῆς πρόδωσε τὸν Αὐξεντίου καὶ ὑπέδειξε στὸὺς ἐχθροὺς τὴν ἀκριβὴ τοποθεσία του κρησφύγετου, ὁδηγῶντας τους στὴ περιοχή. Ἀρχὶκὰ αὐτὸ δὲν ἔγινε ἀντιληπτό, ὅμως ἕνας ὅλμος καὶ ἕνα βαρελάκι κρυμμένα πίσω ἀπὸ ἕναν θάμνο κίνησαν τὶς ὑποψίες γιὰ τὸ πὸὺ ἀκριβῶς βρισκόταν. Οἱ ἐχθροὶ ἐντόπισαν τὴν εἴσοδο τοῦ κρησφύγετου καὶ σὲ διάστημα ὀλίγων λεπτῶν τὸ σημεῖο περικυκλώθηκε ἀπὸ βρετανικὲς δυνάμεις. Ὁ Αὐξεντίου δίχως δεύτερη σκέψη διέταξε τὸὺς ἄντρες του νὰ ἐξέλθουν καὶ νὰ παραδοθοῦν, ἐν ὃσῳ ὁ ἴδιος θὰ ἔμενε πίσω νὰ πολεμήσει μέχρι τέλους. Οἱ συναγωνιστὲς τοῦ Γρηγόρη ἀρνήθηκαν νὰ ἀφήσουν τὸν ἀρχηγό τους, ὅμως ἐκεῖνος ἐπέμεινε, μὲ τὴν ἑξῆς στιχομυθία νὰ λαμβάνει χώρα: 

–«Σύντροφοι, ὁ θὲὸς νὰ μὲ βγάλει ψεύτη, προδοθήκαμε». 

-«Ἀρχηγέ, μαζί σου καὶ στὸν θάνατο». 

Πρὶν ὁλοκληρωθεῖ ἡ κουβέντα αὐτή, οἱ στρατιῶτες ἔφθασαν στὴν εἴσοδο τοῦ κρησφύγετου. Φώναξαν στὸὺς ἄνδρες νὰ παραδοθοῦν, δίχως νὰ λάβουν ἀπάντηση, καὶ ἀκολούθησε μὶὰ πολύωρη μάχη. Τὴν ὀλιγομελῆ ὁμάδα τῶν ἐθνικῶν πολεμιστῶν ἀποτελοῦσαν οἱ Ἀνδρέας Στυλιανοῦ, Αὐγουστὴς Εὐσταθίου, Ἀντώνης Παπαδόπουλος καὶ Φειδίας Συμεωνίδης, οἱ ὁποῖοι ἔλαβαν τὴν διαταγὴ νὰ βγοῦν ἀπὸ τὸ κρησφύγετο καὶ νὰ παραδοθοῦν. Ὁ Γρηγόρης Αὐξεντίου ὅμως ἔμεινε καὶ ἀντιμετώπισε μόνος ἐπὶ δέκα ὧρὲς τὸὺς ἐχθρούς, τραυματισμένος ἀπὸ θραῦσμα χειροβομβίδας.
 Ὁ ἴδιος ἦταν ἀποφασισμένος νὰ μὴν πέσει ζωντανὸς στὰ χέρια τῶν Ἄγγλων, προτιμῶντας τὴν ἔνδοξη θυσία ἀπὸ τὴν ταπείνωση τῆς παράδοσης. 

Ὁ Ζῆδρος ἔμεινε μόνος του ἀπέναντι στὴν τρίτη βρετανικὴ ταξιαρχία πεζικοῦ τῆς Κύπρου. Ὁ Ἄγγλος ἀνθυπολοχαγὸς τοῦ ζήτησε νὰ παραδοθεῖ, καὶ ὁ Αὐξεντίου ἀποκρίθηκε ἡρωικὰ καὶ λακωνικά: «Μολῶν Λαβέ. Ἂν ἔχετε καρδιὰ ἐλᾶτε». Ὅτὰν κάποιος δεκανέας πλησίασε πρὸς τὴν εἴσοδο, ὁ μαχητῆς τῆς ΕΟΚΑ μὲ μὶὰ ρὶπὴ τὸν φόνευσε ἐπὶ τόπου. Οἱ βρετανοὶ ἀπάντησαν ρίχνοντας χειροβομβίδα, μὲ συνέπεια τὸν τραυματισμό του Αὐξεντίου. Ζητήθηκε ἀπὸ τὸν ἀγωνιστὴ Αὐγουστὴ Εὐσταθίου νὰ εἰσέλθει στὴν σπηλιὰ προκειμένου νὰ διαπιστωθεῖ ὅτι ὁ Αὐξεντίου ἦταν νεκρός. Ὁ Εὐσταθίου ἀφοῦ ἐπιβεβαιώθηκε ὅτι ὁ συναγωνιστής του ἦταν ζωντανός, πῆρε τὸ ὅπλο του στὸ χέρι. Οἱ ἀμυνόμενοι ἔριξαν χειροβομβίδα καὶ ἔβαλλαν κατὰ τῶν πολιορκούντων Ἄγγλων. Ὁ Αὐξεντίου καὶ ὁ Εὐσταθίου ἄνοιγαν πῦρ μόνο ὅταν ὁ ἀντίπαλος προωθεῖτο γιὰ νὰ μὴν γίνει ἄσκοπη χρήση πυρομαχικῶν, ὑπολογίζοντας νὰ ἐπιχειρήσουν ἔξοδο κατὰ τὴν ἔλευση τοῦ σκότους. Νὼρὶς τὸ μεσημέρι προσπάθησαν νὰ διαφύγουν ἀλλὰ δυστυχῶς χὼρὶς ἐπιτυχία. 

Ἀπὸ τὴν ἄλλη πλεὺρὰ οἱ Βρετανοὶ ἐφάρμοζαν τὸ δικό τους σχέδιο. Στρατιῶτες τους ἄρχισαν νὰ καταβρέχουν τὴν περιοχὴ γύρω ἀπὸ τὸ κρησφύγετο μὲ βενζίνη. Ἀκολούθησε ἡ ρίψη τριῶν ἐμπρηστικῶν βομβῶν μὲ ἀποτέλεσμα τὸ κρησφύγετο μέσα σὲ δευτερόλεπτα νὰ λαμπαδιάσει. Οἱ φλόγες ἔκαιγαν καὶ τὸὺς ἀγωνιστές. Ὁ Αὐγουστὴς Εὐσταθίου πετάχτηκε ἔξω, ἐνῷ τὰ μαλλιά του εἶχαν ἁρπάξει φωτιά, ἀπομακρύνθηκε καὶ κρύφτηκε μέσα σὲ θάμνους, ὅμως λίγο ἀργότερα ἐντοπίστηκε καὶ συνελήφθη. Ὁ Ζῆδρος ἐμφανίστηκε καιόμενος σὰν λαμπάδα στὴν εἴσοδο τοῦ κρησφύγετου , κρατῶντας στὸ ἕνα του χέρι τὸ αὐτόματο τοῦ καὶ μὲ τὸ ἄλλο νὰ πετάει τὴν στὲρνὴ χειροβομβίδα. Καιγόταν ὁλόκληρος, ἐνῷ τὸ ἕνα του πόδι εἶχε κοπεῖ ἀπὸ τὸ γόνατο. Ἔπεσε στὸ χῶμα μόνο ὅταν ἀπέμεινε ἀπὸ αὐτὸν μὶὰ ἄμορφη μᾶζα. Ἀκόμα καὶ τότε οἱ ἐχθροὶ φοβήθηκαν νὰ τὸν πλησιάσουν καὶ ἔστειλαν ἐκ νέου τὸν Εὐσταθίου γιὰ νὰ διαπιστώσει ἰδίοις ὄμμασι τὸν θάνατο τοῦ ὑπαρχηγοῦ τῆς ΕΟΚΑ. 

Ὁ θρυλικὸς Ζῆδρος πολέμησε στὸ ὁλοκαύτωμα τοῦ Μαχαιρὰ μένοντας πὶστὸς στὶς ἰδέες του καὶ στὸ ὄνειρο τοῦ γιὰ τὴν Ἕνωση τῆς Κύπρου μὲ τὴν Μητέρα Ἑλλάδα. Ἡ θυσία του ἔμελλε νὰ γραφτεῖ μὲ ὁλόχρυσα γράμματα ὡς μὶὰ ἀπὸ τὶς πῖὸ ἔνδοξες σελίδες τῆς ἑλληνικῆς ἱστορίας. Τὸ κρησφύγετο τῆς ὕστατης μάχης του παραμένει ὡς σήμερα ὁ ἱερότερος χῶρος προσκυνήματος γιὰ ὅσους ἀκόμα λατρεύουν τὴν ἐλευθερία, μὲ τὸν ἡρωικὸ τοῦ θάνατο νὰ ἀποτελεῖ γιὰ πάντα τὸ φωτεινὸ παράδειγμα γιὰ κάθε γνήσια Ἑλληνικὴ ψυχή! 

Πιερὴς Αὐξεντίου: «Εἶμαι περήφανος γιατί ἔτυχε ὁ κλῆρος στὸ παιδί μου νὰ δώσει τὴ ζωή του γιὰ τὴν ἐλευθερία τῆς πατρίδας. Καὶ σοῦ ἔδωσα πατρίδα τὸ πῖὸ πολύτιμο πρᾶγμα στὸ κόσμο: τὸ ἴδιο μοῦ τὸ παιδί... Ὁ γιὸς μοῦ δὲν ἀνήκει στὴν οἰκογένεια πὸὺ τὸν ἐγέννησε, οὔτε στὸ σπίτι πὸὺ ἀνετράφη. Ἀνήκει σὲ ὁλόκληρη τὴν Κύπρο καὶ σὲ ὁλόκληρο τὸν Ἑλληνισμό...» 

Μέτωπο Νεολαίας – Τομέας Ἱστορίας 

ΧΡΥΣΗ ΑΥΓΗ 

https://xrisiavgi.com/2026/03/03/21/169225/