ΤΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΚΡΥΒΕΤΑΙ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΝΕΑ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΓΙΑ ΤΟ ΟΠΣΕΑ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΚΑΙ ΓΙΑΤΙ ΑΦΟΡΑ ΤΟΝ ΚΑΘΕ ΕΛΛΗΝΑ ΠΟΛΙΤΗ!

 Τὶς τελευταῖες ἡμέρες δημοσιεύθηκε ἡ Διακήρυξη[1] τῆς Α΄ Φάσης τοῦ διεθνοῦς διαγωνισμοῦ (ἀξίας 500.000.000 εὐρὼ μὲ τὸν ΦΠΑ) γιὰ τὸ νέο Ὁλοκληρωμένο Πληροφοριακὸ Σύστημα Ἐντύπων Ἀσφαλείας (ΟΠΣΕΑ). Πολλοὶ ἔσπευσαν νὰ τὴ θεωρήσουν ὡς ἕναν ἀκόμη διαγωνισμὸ γιὰ τὴν προμήθεια νέων ταυτοτήτων, διαβατηρίων καὶ λοιπῶν κρατικῶν ἐγγράφων. 

Ὅποιος ὅμως διαβάσει προσεκτικὰ ὄχι μόνο τὸ κυρίως σῶμα τῆς διακήρυξης ἀλλὰ κυρίως τὸ Παράρτημα Ι, θὰ διαπιστώσει ὅτι τὸ πραγματικὸ ἀντικείμενο τοῦ ἔργου εἶναι πολὺ εὐρύτερο. Δὲν ἀφορᾶ ἁπλῶς τὴν ἔκδοση ἐγγράφων.[2] 

Ἡ κρίσιμη φράση εἶναι ὅτι τὸ ἔργο περιλαμβάνει νέο ΟΠΣΕΑ γιὰ ἔντυπα ἀσφαλείας, μαζὶ μὲ τὴν «Κάρτα Πολίτη» καὶ «συναφεῖς ὑπηρεσίες Ἠλεκτρονικῆς Διακυβέρνησης». Ἡ ἴδια ἡ Διακήρυξη μιλᾶ γιὰ πλήρη ψηφιοποίηση: ἠλεκτρονικὴ ὑποβολὴ αἰτήσεων, αὐτοματοποιημένη συλλογὴ δικαιολογητικῶν, διασύνδεση μὲ ὑφιστάμενα συστήματα, συλλογὴ βιομετρικῶν στοιχείων καὶ διαχείριση δεδομένων. 

Τὸ πιὸ ἀποκαλυπτικὸ σημεῖο εἶναι τὸ Παράρτημα Ι: προβλέπει ρητὰ «Ὑλοποίηση Ψηφιακῆς Ταυτότητας πολιτῶν», ἐθνικὸ σύστημα ἠλεκτρονικῆς αὐθεντικοποίησης, συμβατότητα μὲ eIDAS 2.0 καὶ European Digital Identity Regulation, δημιουργία Citizen Identity Hub, ὑποδομὴ πιστοποιητικῶν ἠλεκτρονικῆς ὑπογραφῆς καὶ διασύνδεση μὲ ὑφιστάμενες ὑποδομές. 

Οἱ μεγάλες ποσότητες ἐπίσης δὲν δείχνουν ἁπλῆ ἀντικατάσταση ἀστυνομικῶν ταυτοτήτων. Προβλέπονται 6,42 ἑκατ. ἔντυπα ID1 καὶ 1,05 ἑκατ. ID3 στὴν πρώτη τριετία, καὶ ἕως 32,58 ἑκατ. ID1 καὶ 7,15 ἑκατ. ID3 στὴν ἑπόμενη ἑπταετία. Αὐτὰ τὰ νούμερα παραπέμπουν σὲ πολλαπλᾶ ἔγγραφα ἀσφαλείας: ταυτότητες, διαβατήρια, ἄδειες καὶ ἄλλα προσωποποιημένα ἔγγραφα, ὄχι μόνο σὲ μία κάρτα ἀνὰ πολίτη. 

Τὸ δεύτερο ἀνησυχητικὸ στοιχεῖο εἶναι ὅτι τὰ τεχνικὰ χαρακτηριστικὰ δὲν ἔχουν ὁριστικοποιηθεῖ πλήρως τώρα. Θὰ διαμορφωθοῦν στὴ Β΄ Φάση μέσῳ ἀνταγωνιστικοῦ διαλόγου, ὅπου οἱ προεπιλεγμένες ἑταιρεῖες θὰ προτείνουν λύσεις, μελέτες καὶ τεχνικὲς παραμέτρους. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι κρίσιμες ἐπιλογὲς γιὰ τὴν ἀρχιτεκτονικὴ τῆς ψηφιακῆς ταυτότητας θὰ ἐπηρεαστοῦν καὶ ἀπὸ τὴν ἀγορά. 

Τρίτο σημεῖο: τὸ ἔργο εἶναι ἑνιαῖο, ἀδιάσπαστο καὶ καθολικό, μὲ ἐπίκληση συμβατότητας καὶ διαλειτουργικότητας. Αὐτὸ πρακτικὰ εὐνοεῖ ἕνα κεντρικὸ μοντέλο μεγάλης κλίμακας, ὅπου ὁ πολίτης θὰ συνδέεται μὲ ἑνιαῖες κρατικὲς ψηφιακὲς πύλες ταυτοποίησης. 

Ἂν «μεταφράσουμε» τώρα τὶς πληροφορίες αὐτὲς σὲ ἁπλούστερη γλῶσσα, ὡς «ΕΞΟΔΟΣ» θὰ σᾶς λέγαμε τὰ ἑξῆς: Δὲν ἔχουμε ἁπλῶς νέα ταυτότητα. Ἔχουμε μετάβαση ἀπὸ τὸ ἔγγραφο ταυτοποίησης στὴν ὑποδομὴ ψηφιακῆς αὐθεντικοποίησης τοῦ πολίτη. Ἡ κάρτα εἶναι ἡ ὁρατὴ πλευρά. Τὸ πραγματικὸ ἔργο εἶναι ὁ κόμβος, τὰ βιομετρικά, οἱ διασυνδέσεις, οἱ ἠλεκτρονικὲς ὑπογραφὲς καὶ ἡ δυνατότητα καθολικῆς ψηφιακῆς ταυτοποίησης σὲ κράτος καὶ ὑπηρεσίες. 

Τὸ ἐρώτημα πλέον δὲν εἶναι μόνο «τί θὰ γράφει ἡ κάρτα». Εἶναι: ποιός ἐλέγχει τὸν κόμβο, ποιά δεδομένα περνοῦν ἀπὸ ἐκεῖ, μὲ ποιές ἐγγυήσεις, μὲ ποιά DPIA (Ἐκτίμηση Ἀντικτύπου σχετικὰ μὲ τὴν Προστασία Δεδομένων), μὲ ποιά δημόσια διαβούλευση καὶ μὲ ποιά δυνατότητα τοῦ πολίτη νὰ ζεῖ χωρὶς ὑποχρεωτικὴ ψηφιακὴ αὐθεντικοποίηση. 

Δὲν ἀγοράζουν ἁπλῶς νέες ταυτότητες. Χτίζουν τὸ ψηφιακὸ κράτος τοῦ αὔριο. 

Ἀπὸ τὸν Προσωπικὸ Ἀριθμὸ στὸ Citizen Identity Hub: τί πραγματικὰ σχεδιάζεται πίσω ἀπὸ τὶς νέες ταυτότητες 

Ἐπὶ χρόνια μας ἔλεγαν ὅτι οἱ νέες ταυτότητες εἶναι ἁπλῶς ἕνα πιὸ ἀσφαλὲς ἔγγραφο. Ἕνα καλύτερο δελτίο ταυτότητας. Ἕνα σύγχρονο μέσο ἀναγνώρισης. 

Σήμερα, ὅμως, ἡ ἴδια ἡ Διακήρυξη τοῦ νέου Ὁλοκληρωμένου Πληροφοριακοῦ Συστήματος Ἐντύπων Ἀσφαλείας (ΟΠΣΕΑ) ἀποκαλύπτει ὅτι τὸ πραγματικὸ σχέδιο εἶναι πολὺ μεγαλύτερο. 

Δὲν πρόκειται ἁπλῶς γιὰ κάρτες. Δὲν πρόκειται μόνο γιὰ τσίπ. Δὲν πρόκειται μόνο γιὰ νέα ἔγγραφα. Πρόκειται γιὰ τὴ δημιουργία μιᾶς νέας ἀρχιτεκτονικῆς ψηφιακῆς ταυτότητας, μέσα στὴν ὁποία ὁ πολίτης θὰ ἀναγνωρίζεται, θὰ αὐθεντικοποιεῖται καὶ θὰ συναλλάσσεται ὁλοένα καὶ περισσότερο μέσῳ ἑνὸς μοναδικοῦ ψηφιακοῦ προφίλ. 

Ἡ κάρτα εἶναι τὸ ὁρατὸ μέρος. Τὸ σύστημα εἶναι τὸ ἀόρατο. Καὶ τὸ ἀόρατο εἶναι πάντοτε σημαντικότερο ἀπὸ τὸ ὁρατό. 

Ἡ μεγάλη εἰκόνα ποὺ δὲν συζητεῖται 

Ὅσοι περιορίζουν τὴ συζήτηση στὸ ἐρώτημα ἂν ἡ νέα ταυτότητα ἔχει τσὶπ ἢ ὄχι, βλέπουν τὸ δέντρο καὶ χάνουν τὸ δάσος. 

Τὸ πραγματικὸ ζήτημα εἶναι ὅτι γιὰ πρώτη φορὰ συνδέονται σταδιακά: ὁ Προσωπικὸς Ἀριθμός, ἡ ἠλεκτρονικὴ ταυτότητα, τὸ ἐνσωματωμένο τσίπ, τὸ Gov.gr Wallet, τὸ Citizen Identity Hub, οἱ ἠλεκτρονικὲς ὑπογραφές, ἡ διαλειτουργικότητα τῶν μητρώων, τὸ εὐρωπαϊκὸ πλαίσιο eIDAS 2.0, καὶ τὸ Εὐρωπαϊκὸ Ψηφιακὸ Πορτοφόλι Ταυτότητας. 

Κάθε ἕνα ἀπὸ αὐτά, ἐξεταζόμενο μόνο του, φαίνεται ἴσως ἀθῶο. Ὅταν ὅμως ἑνωθοῦν, σχηματίζουν ἕνα ἐντελῶς νέο οἰκοσύστημα. Καὶ αὐτὸ ἀκριβῶς εἶναι ποὺ ἀποκαλύπτει ἡ Διακήρυξη. 

Ὁ Προσωπικὸς Ἀριθμὸς δὲν εἶναι ἕνας ἀκόμη ἀριθμός 

Ὁ Προσωπικὸς Ἀριθμὸς παρουσιάστηκε ὡς ἕνα ἐργαλεῖο ἁπλούστευσης. 

Στὴν πραγματικότητα ὅμως ἀποτελεῖ τὸ θεμέλιο τῆς νέας ἀρχιτεκτονικῆς. Δὲν εἶναι ἁπλῶς ἕνας ἀριθμός. Εἶναι ὁ ἀριθμὸς ποὺ προορίζεται νὰ συνδέει μεταξύ τους ὅλα τὰ κρατικὰ μητρώα. ΑΦΜ. ΑΜΚΑ. Ταυτότητα. Δημοτολόγιο. Ἠλεκτρονικὲς ὑπηρεσίες. Ὁ πολίτης παύει σταδιακὰ νὰ ἐμφανίζεται μὲ διαφορετικοὺς ἀριθμοὺς σὲ διαφορετικὰ συστήματα. Ἀποκτᾶ μία ἑνιαία ψηφιακὴ ταυτότητα ἀναφορᾶς. Καὶ ὁ ἴδιος αὐτὸς ἀριθμὸς ἀποθηκεύεται πλέον καὶ στὸ τσὶπ τῆς ταυτότητας. 

Τὸ κράτος ἀποκτᾶ ἔτσι, γιὰ πρώτη φορά, ἕνα ἑνιαῖο σημεῖο ἀναφορᾶς γιὰ τὴν ψηφιακὴ ἀναγνώριση κάθε πολίτη. 

Τὸ Citizen Identity Hub εἶναι ἡ καρδιὰ τοῦ συστήματος 

Τὸ πιὸ σημαντικὸ στοιχεῖο τῆς διακήρυξης δὲν εἶναι οἱ ταυτότητες. 

Εἶναι τὸ Citizen Identity Hub. Ὁ κεντρικὸς κόμβος ταυτοποίησης τοῦ πολίτη. Ἐκεῖ βρίσκεται ἡ πραγματικὴ καινοτομία. Καὶ ἐκεῖ βρίσκεται ἐπίσης ὁ πραγματικὸς προβληματισμός. Διότι ὁ κόμβος αὐτὸς δὲν περιορίζεται στὴν ἔκδοση ἐγγράφων. Συνδέεται μὲ αὐθεντικοποίηση, ἠλεκτρονικὲς ὑπογραφές, ἀνταλλαγὴ πληροφοριῶν, ψηφιακὲς ὑπηρεσίες, διαλειτουργικότητα. 

Μὲ ἄλλα λόγια: Δὲν σχεδιάζεται μόνο μιὰ νέα ταυτότητα. Σχεδιάζεται τὸ περιβάλλον μέσα στὸ ὁποῖο ἡ ταυτότητα θὰ χρησιμοποιεῖται γιὰ ὅλο καὶ περισσότερες πτυχὲς τῆς ζωῆς. 

Ἡ διαλειτουργικότητα: ἡ πιὸ ἀθώα καὶ ἡ πιὸ ἐπικίνδυνη λέξη 

Ἡ λέξη «διαλειτουργικότητα» ἀκούγεται σὰν μιὰ ἀθώα τεχνικὴ ἔννοια. Στὴν πραγματικότητα εἶναι βαθιὰ πολιτική. 

Τί σημαίνει; Ὅτι διαφορετικὲς βάσεις δεδομένων μποροῦν νὰ ἀναγνωρίζουν τὸ ἴδιο πρόσωπο. Γιὰ νὰ γίνει αὐτὸ ἀπαιτεῖται κοινὸ ἀναγνωριστικό. Καὶ αὐτὸ τὸ κοινὸ ἀναγνωριστικὸ εἶναι πλέον ὁ Προσωπικὸς Ἀριθμός. 

Τὸ ἐρώτημα λοιπὸν δὲν εἶναι ἂν σήμερα συνδέονται ὅλες οἱ βάσεις. Τὸ ἐρώτημα εἶναι ὅτι πλέον μποροῦν νὰ συνδεθοῦν. Ἡ ὑποδομὴ χτίζεται ἀκριβῶς γιὰ αὐτό. 

«Δὲν προβλέπεται σήμερα» 

Αὐτὸ εἶναι τὸ πιὸ συνηθισμένο ἐπιχείρημα πολλῶν ποὺ δὲν θέλουν νὰ βλέπουν τὴν οὐσία ἀλλὰ τὴν ἐπιφάνεια. Καὶ ἴσως τὸ πιὸ ἀδύναμο. Διότι κανένα μεγάλο πληροφοριακὸ σύστημα δὲν ξεκίνησε μὲ ὅλες τὶς χρήσεις ποὺ ἀπέκτησε ἀργότερα. 

Πρῶτα χτίζεται ἡ ὑποδομή. Μετὰ προστίθενται νέες λειτουργίες. Μετὰ ἐπεκτείνεται τὸ πεδίο ἐφαρμογῆς. Καὶ στὸ τέλος ἡ ἐξαίρεση γίνεται κανόνας. 

Σήμερα μᾶς λένε: «Δὲν προβλέπεται διασύνδεση μὲ τράπεζες». Αὔριο μπορεῖ νὰ μᾶς ποῦν: «γιὰ λόγους ἀσφαλείας», «γιὰ τὴν καταπολέμηση τῆς ἀπάτης», «γιὰ τὴν καλύτερη ἐξυπηρέτηση τοῦ πολίτη», «γιὰ τὴν προστασία τῶν συναλλαγῶν» εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνει ἐπέκταση διασύνδεσης καὶ μὲ τὶς τράπεζες κ.ο.κ. 

Ὅποιος ἔχει παρακολουθήσει τὴν πορεία τοῦ ψηφιακοῦ μετασχηματισμοῦ, γνωρίζει ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ συνήθης διαδρομή. 

Τὸ παράδειγμα ὑπάρχει ἤδη μπροστά μας 

Σήμερα πολλοὶ πολῖτες εἰσέρχονται σὲ ὑπηρεσίες τοῦ Δημοσίου μέσῳ μηχανισμῶν ποὺ συνδέονται μὲ τραπεζικὰ συστήματα ταυτοποίησης. Ἄλλες ὑπηρεσίες χρησιμοποιοῦν TAXISnet. Ἄλλες χρησιμοποιοῦν τὸ Gov.gr Wallet. 

Ἡ ἀλληλεπίδραση μεταξὺ διαφορετικῶν οἰκοσυστημάτων ἔχει ἤδη ἀρχίσει. Καὶ θὰ ἐνταθεῖ. Ἡ νέα διακήρυξη δὲν δημιουργεῖ αὐτὴ τὴν τάση. Τῆς δίνει ὅμως μόνιμη ὑποδομή. 

Ὁ μεγάλος κίνδυνος δὲν εἶναι ἡ παρακολούθηση 

Πολλοὶ περιορίζουν τὴ συζήτηση στὴν παρακολούθηση. Τὸ πρόβλημα εἶναι βαθύτερο. Ὁ πραγματικὸς κίνδυνος εἶναι ἡ ἐξάρτηση. 

Μιὰ κοινωνία στὴν ὁποία ἡ ταυτοποίηση, ἡ πρόσβαση στὶς ὑπηρεσίες, οἱ οἰκονομικὲς συναλλαγές, οἱ διοικητικὲς πράξεις, ἡ σχέση μὲ τὸ κράτος, συγκλίνουν γύρω ἀπὸ μία ἑνιαία ψηφιακὴ ταυτότητα, γίνεται σταδιακὰ μιὰ κοινωνία ὅπου ἡ συμμετοχὴ στὸν δημόσιο βίο προϋποθέτει τὴν ἔνταξη στὸ ψηφιακὸ σύστημα. 

Καὶ τότε ἡ ἐλευθερία δὲν χάνεται μὲ μία ἀπαγόρευση. Χάνεται ἐπειδὴ ἡ ἐναλλακτικὴ παύει νὰ ὑπάρχει. 

Τὸ ἐρώτημα ποὺ πρέπει νὰ ἀπαντηθεῖ 

Δὲν μᾶς ἀρκεῖ νὰ ἀκοῦμε ὅτι ὅλα αὐτὰ γίνονται «γιὰ τὴν ἐξυπηρέτηση τοῦ πολίτη». Κάθε συγκέντρωση ἐξουσίας στὴν ἱστορία παρουσιάστηκε ὡς ἐξυπηρέτηση. 

Τὸ πραγματικὸ ἐρώτημα εἶναι: Ποιά ὅρια τίθενται; Ποιός ἐλέγχει τὸν ἐλεγκτή; Ποιός ἐγγυᾶται ὅτι ἡ χρήση τοῦ Προσωπικοῦ Ἀριθμοῦ δὲν θὰ ἐπεκτείνεται συνεχῶς; 

Ποιός ἐγγυᾶται ὅτι ἡ διαλειτουργικότητα δὲν θὰ μετατραπεῖ σὲ καθολικὴ διασύνδεση; 

Ποιός ἐγγυᾶται ὅτι τὸ ψηφιακὸ πορτοφόλι δὲν θὰ γίνει κάποτε ἡ ἀναγκαία πύλη γιὰ κάθε σημαντικὴ συναλλαγή; 

Καὶ τὸ σημαντικότερο: Ποιός ἐγγυᾶται ὅτι ὁ πολίτης θὰ μπορεῖ νὰ συνεχίσει νὰ ζεῖ καὶ νὰ συναλλάσσεται ὡς ἐλεύθερο πρόσωπο χωρὶς νὰ ἐξαρτᾶται ἀπὸ ἕνα μοναδικὸ ψηφιακὸ ἀναγνωριστικό; 

Ἡ «ΕΞΟΔΟΣ» δὲν πολεμᾶ τὴν τεχνολογία 

Ἡ ΕΞΟΔΟΣ δὲν φοβᾶται τὴν πρόοδο. Δὲν ἀρνεῖται τὴν τεχνολογία. Δὲν μάχεται τὰ ἠλεκτρονικὰ συστήματα. 

Αὐτὸ ποὺ ἀρνεῖται εἶναι ἡ δημιουργία ἑνὸς κόσμου ὅπου ἡ τεχνολογία παύει νὰ ὑπηρετεῖ τὸν ἄνθρωπο καὶ ὁ ἄνθρωπος ἀρχίζει νὰ ὑπηρετεῖ τὴν τεχνολογία. 

Αὐτὸ ποὺ ἀμφισβητεῖ εἶναι ἡ λογικὴ ὅτι κάθε τεχνικὰ ἐφικτὸ μέτρο πρέπει καὶ νὰ ἐφαρμοστεῖ. 

Αὐτὸ ποὺ ὑπερασπίζεται εἶναι τὸ δικαίωμα τοῦ ἀνθρώπου νὰ παραμένει πρόσωπο καὶ ὄχι νὰ μετατρέπεται σταδιακὰ σὲ ἕναν ἀριθμὸ μέσα σὲ ἕνα ἀπέραντο δίκτυο διασυνδεδεμένων βάσεων δεδομένων. 

Ἡ νέα Διακήρυξη δὲν εἶναι ἁπλῶς ἕνας διαγωνισμὸς προμήθειας. Εἶναι ἕνα παράθυρο στὸ μέλλον ποὺ σχεδιάζεται. Καὶ ἀκριβῶς γι’ αὐτὸ πρέπει νὰ τὴ διαβάσουμε προσεκτικά. Πολὺ πιὸ προσεκτικὰ ἀπ’ ὅσο θὰ ἤθελαν ὅσοι ἐπιμένουν νὰ μιλοῦν μόνο γιὰ μιὰ νέα πλαστικὴ κάρτα. 

Ἡ Κυβέρνηση καὶ τὸ Ὑπουργεῖο Προστασίας τοῦ Πολίτη πρέπει νὰ ἀπαντήσουν στὰ ἑξῆς ἐρωτήματα: 

Ποιό ἀκριβῶς θὰ εἶναι τὸ πρωτεῦον ἀναγνωριστικὸ τοῦ Citizen Identity Hub; 

Θὰ χρησιμοποιεῖται ὁ Π.Α.; 

Ποιά δεδομένα θὰ συσχετίζονται μέσῳ αὐτοῦ; 

Ἔχει δημοσιευθεῖ DPIA κατὰ τὸ ἄρθρο 35 GDPR; 

Ποιός θὰ ἔχει πρόσβαση στὶς διαλειτουργικὲς ἀναζητήσεις; 

Θὰ ὑπάρχει δυνατότητα χρήσης δημοσίων ὑπηρεσιῶν χωρὶς ψηφιακὴ αὐθεντικοποίηση; 

Ποιά ὅρια τίθενται γιὰ μελλοντικὴ ἐπέκταση πρὸς τὸν ἰδιωτικὸ τομέα; 

Ὡς πολῖτες ἔχουμε δικαίωμα καὶ ὑποχρέωση νὰ ζητήσουμε ἀπὸ τὰ κόμματα καὶ τοὺς πολιτικοὺς νὰ πάρουν ἄμεσα θέση. Νὰ πιέσουν τὴν Κυβέρνηση νὰ ἀπαντήσει. Δηλώνουμε καθαρά: Ὅποιο κόμμα καὶ πολιτικὸς δὲν εἶναι κατὰ τῆς ὑποχρεωτικότητας τῆς ψηφιοποίησης τῆς ταυτοποίησής μας καὶ ὄχι μόνο, θὰ τὸ μαυρίσουμε! 

ΓΡΑΦΕΙ : Γεώργιος Ἀποστολάκης 

ΕΞΟΔΟΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΚΙΝΗΣΗ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΨΗΦΙΑΚΟΥ ΟΛΟΚΛΗΡΩΤΙΣΜΟΥ 

ΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΔΙΚΑ ΣΑΣ!

Ι.Λ

ΛΑΡΙΣΑ

ΧΡΥΣΗ ΑΥΓΗ