Η ΚΑΘΑΡΕΥΟΥΣΑ ΠΟΛΗ!

 Ἀκριβῶς ὅπως ἡ ἐπίσημη γλῶσσα, ἔτσι καὶ ἡ ἐπίσημη πόλη εἶναι καθαρεύουσα. Ἀκριβῶς ὅπως ἡ γλῶσσα, ἔτσι καὶ ἡ πόλη ἀποτίναξε κάθε μεταγενέστερη κληρονομιά, γύρεψε νὰ μηδενίσει τὸν ἐνδιάμεσο χρόνο. Κανεὶς δὲν ἀποτόλμησε νὰ χτίσει ἕνα καινούριο μνημεῖο στὸν Λυκαβηττὸ ἢ τὸν Ἀρδηττό, οὔτε καὶ χρειαζόταν. Καὶ ἂν κάτι πρέπει νὰ προσέξουμε ἰδιαίτερα, εἶναι τὸ σιωπηρὸ δημοψήφισμα: ὅπως ὅλη ἡ Ἑλλάδα ἐνέκρινε τὴν ἐπιλογὴ τοῦ Ὄθωνα καὶ ἔσπευσε νὰ κατοικήσει στὴν καινούρια πρωτεύουσα, ἔτσι καὶ ὅλοι συμφώνησαν μὲ τὴν καθαρεύουσα μορφὴ τῆς πόλης, ὅπως ἄλλωστε καὶ μὲ τὴν καθαρεύουσα γλῶσσα. Ὁ νεοκλασικισμὸς ἐπικράτησε σαρωτικά, καὶ ὅπως ὅλοι πρόσθεταν μιὰ ἀρχαιοπρεπῆ κατάληξη στὶς λέξεις γιὰ νὰ ἀρχαΐσουν, κι ἔλεγον παιδίον τὸ παιδὶ καὶ βασιλέα τὸν βασιλιᾶ, ἔτσι ὅλοι ἔφτιασαν γύψινες κολόνες στὶς γωνιὲς τῶν σπιτιῶν ἢ μικρά, φτηνὰ ἀκροκέραμα στὶς στέγες-τους. Τὸ ἴδιο ὅπως ὀνοματίσθηκαν μὲ ἀρχαῖα ὀνόματα καὶ ἀρχαῖα ἐπίθετα ποὺ νὰ καταλήγουν σέ -ἴδης καὶ σέ -ἅδης, ἢ ὅπως ὀνομάτισαν τὰ μαγαζιά-τοὺς μὲ ἀρχαιοπρεπεῖς ἐπιγραφὲς «ὀπωροπωλεῖον», «ἀρτοποιεῖον» καὶ τὰ παρόμοια. Καὶ ὅλα αὐτὰ μὲ ἄκρα σοβαρότητα χωρὶς ἴχνος γελοίου. 

«Ἡ Ἀθήνα εἶναι ἡ μόνη πόλη στὸν κόσμο», ἔγραφε στὰ 1913 ὁ Γουσταῦος Φουζέρ, «ὅπου μερικὲς καταστάσεις, ποὺ ἀλλοῦ θὰ φαινόντουσαν ὑπερβολὲς μυθιστοριογράφου, δὲν ἀγγίζουν την παραδοξολογία. Ἂν ὁ Ἀριστοφάνης ἀνασταινόταν ξαφνικά, στὴν Ἀθήνα θὰ ἦταν ποὺ θὰ ἔνιωθε περισσότερο στὰ νερά-του. Σὲ μερικὲς ὧρες θὰ εἶχε ἐξοικειωθεῖ μὲ τοὺς ρωμέϊκους βαρβαρισμοὺς καὶ σολοικισμοὺς καὶ μὲ τοὺς νεοτερισμοὺς τῆς σημερινῆς προφορᾶς. Μὰ ἀμέσως, δίχως καμιὰ προετοιμασία θὰ μποροῦσε νὰ διαβάσει τὶς ἐπιγραφὲς στὰ μαγαζιά, καὶ νὰ μπεῖ σ’ ἕναν κρεοπώλη ἢ ἀλαντοπώλη ἢ ἀρτοπώλη, λέγοντας πάλι, ὅπως στοὺς «Ἱππεῖς»: «Εἰς οὔτωσί πώλης. Τί τούντεΰθέν; Λέγε. —Μὲ τί τοῦτον, αὔθις προβατοπώλης δεύτερος», κλπ. 

ΜΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΑΔΙΑΜΟΡΦΩΤΗ 

Ἂν τώρα ὅλα αὐτὰ θελήσουμε νὰ τὰ ἐννοήσουμε ἱστορικά, δηλαδὴ ὄχι νὰ τὰ κρίνουμε, παρὰ νὰ τὰ ἐντάξουμε στὸ δικό-τους πλαίσιο, θὰ διαπιστώναμε, νομίζω ἀβίαστα, ὅτι ἡ ἀρχιτεκτονικὴ φυσιογνωμία τῆς Ἀθήνας στὸν 19ο αἰῶνα —κυρίως, ἀλλὰ καὶ ὤς τὶς μέρες-μας— ἐκφράζει δύο τάσεις ποὺ στὴ λογική-μου ἀποτελοῦν καίρια χαρακτηριστικὰ τῆς κοινωνίας. Ἡ πρώτη εἶναι νὰ προβληθεῖ ἡ ἀρχαιοελληνικὴ διάσταση τῆς νεοελληνικῆς ταυτότητας. Ἡ δεύτερη εἶναι ἡ ἰσχυρὴ παρουσία τοῦ ἰδιωτικοῦ: ἰδιωτικὰ σπίτια, ἰδιωτικὲς δωρεές, ἔλλειψη δημόσιων μνημείων. (σελ. 85–86) 

πηγή: Ἀλέξης Πολίτης – Ρομαντικὰ χρόνια, Ἰδεολογίες καὶ Νοοτροπίες στὴν Ἑλλάδα τοῦ 1830–1880, Ε.Μ.Ν.Ε. Μνήμων. 

ΧΡΥΣΗ ΑΥΓΗ 

https://xrisiavgi.com/2026/07/09/22/171435/